Maatschappijbewust organiseren
Hoe samenwerking nog kan renderen in een geïndividualiseerde samenleving die altijd in control wil zijn.
De bestaansreden van elke organisatie is dat de samenwerking meer oplevert dan wat de arbeidskrachten afzonderlijk hadden gekund. Het vermogen van organisaties om synergie te creëren, bepaalt wat zij de samenleving kunnen bieden. Om die reden zou het synergetisch vermogen van organisaties onze grootste zorg moeten zijn. Maar het tegendeel lijkt waar te zijn, want de meerwaarde van organisaties neemt al decennia af, en daar lijken maar weinig mensen zich om te bekommeren.
Verminderde synergievoordelen
Drie ontwikkelingen geven aan dat organisaties minder synergievoordeel behalen. Ten eerste lukt het vaak niet om goede intenties, bijvoorbeeld om meer aandacht voor klanten, patiënten of burgers te hebben, om te zetten in betere prestaties. Daardoor voldoen ze niet meer aan de verwachtingen die afnemers ervan hebben.
Ten tweede maken organisaties minder goed gebruik van specialistische expertise, terwijl de beroepsbevolking in Nederland gespecialiseerder is opgeleid dan ooit. Multidisciplinaire samenwerking resulteert vooral in een toename van overleg en stroperige besluitvorming.
Mijn drijfveer
Natuurlijk is ‘organisatieduider zijn’ voor mij een manier om een inkomen te verdienen, maar zonder diepere drijfveer zou ik het runnen van een eigen bedrijf eerlijk gezegd niet volhouden. Ik wil door mijn werk ook bijdragen aan een sterkere samenleving. Naar mijn overtuiging is dat nodig omdat veel organisaties, door een afnemend vermogen tot samenwerken, minder effectief zijn dan mogelijk. Als de synergie tussen individuele arbeidskrachten afbrokkelt, dan wordt het steeds lastiger om dingen voor elkaar te krijgen die groter zijn dan wij zelf. Juist het samenwerkingsvermogen is wat een samenleving steeds beter maakt.
Ten derde stijgt het ziekteverzuim door allerlei vormen van mentale overbelasting. Vaak is de werkomgeving het probleem. Het werk voelt weinig zinvol, de aansturing leidt tot vervreemding, en het is in het algemeen onduidelijk waar je als medewerker aan moet voldoen. Veel arbeidskrachten hebben het gevoel er alleen voor te staan, en bezwijken onder die druk.
De oorzaken liggen buiten de organisatie, in de maatschappij
De afnemende meerwaarde van organisaties heeft echter niet alleen maatschappelijke gevolgen, ook de oorzaken liggen in de maatschappij. Het gaat in essentie om twee ontwikkelingen:
- Controle: Aan de ene kant oefenen financiers druk uit om ‘in control’ te zijn, teneinde de verhouding tussen rendement en risico te optimaliseren. Om in control te zijn, wordt het werk opgedeeld in kleine eenheden. De keerzijde van deze managementaanpak blijkt als er moet worden ingespeeld op iets onverwachts. Zelfs al zou een medewerker willen, dan nog kan hij niet méér doen dan werken aan zijn eigen postzegel. De verantwoordelijkheid is versnipperd.
- Autonomie: Aan de andere kant streven arbeidskrachten in hun werk naar vergaande autonomie, als uitwas van de individualisering van de samenleving. Ook dat reduceert het vermogen om synergie te creëren. Autonomie biedt medewerkers de ruimte om zelf de aanpak te bepalen. Geleidelijk wordt het steeds lastiger om een collectieve aanpak te hanteren, of bij te sturen als de omgeving daarom vraagt. De impact van de organisatie versnippert.
Onder managers heerst de veronderstelling dat een optimaal evenwicht tussen controle en autonomie de nadelen ervan compenseert, en wél tot optimale resultaten leidt. Het tegendeel is echter waar, want in de praktijk versterken ze elkaars negatieve effecten. Het werk levert daardoor in totaal weinig meer op dan de som van de individuele prestaties. Samen versnipperen controle en autonomie de synergievoordelen van organisaties.
Maatschappijbewust organiseren
Tussen controle en autonomie ontstaat geen evenwicht, maar een patstelling die aan beide kanten vooral verlies oplevert. Maatschappijbewust organiseren doorbreekt deze patstelling door beide drijfveren in elkaars verlengde te laten werken. Drie vormen van organisatorische samenhang maken effectievere samenwerking mogelijk:
- Toekomstbestendig: Niet de doelen van vandaag, maar het besef van de randvoorwaarden voor morgen.
- Multidisciplinair: Niet de indeling in functies maar de betrouwbaarheid van de procedures voor besluitvorming.
- Medeverantwoordelijk: Niet de hiërarchische verantwoordelijkheid maar het nut van de onderlinge relaties.
Als we willen dat mensen in organisaties in staat zijn en blijven om synergie te leveren, dan moeten we het werk anders gaan organiseren. Maatschappijbewust organiseren biedt een visie op samenwerking die enerzijds inspeelt op de maatschappelijke realiteit – het streven naar controle en autonomie verdwijnt voorlopig niet – en die anderzijds bijdraagt aan maatschappelijke meerwaarde. Maatschappijbewust organiseren is geen strijd van ‘het goede’ tegen ‘het kwade’. De synergie waar het hier om gaat, is een ‘win-winsituatie’, want wij hebben er allemaal belang bij dat organisaties goed renderen.
Pro bono
Maatschappijbewust organiseren vind ik zo belangrijk dat ik een deel van mijn tijd onbetaald inzet voor organisaties die daar baat bij hebben maar het zich niet kunnen veroorloven. Denk bijvoorbeeld aan startende maatschappelijke initiatieven, kleinschalige stichtingen in zorg, onderwijs of cultuur, en verenigingen met een sociale, religieuze of sportieve missie.
Heeft jouw organisatie moeite om ambities waar te maken en is het niet helemaal duidelijk waarom? Neem gerust contact met me op – ik hoor graag waar jullie tegenaan lopen. Ik kies zelf voor welke organisaties ik mij pro bono inzet. Heb je wél budget maar wil je meer weten over Maatschappijbewust organiseren? Ook dan ben je van harte welkom!
